BÖLÜM 16

INTERNET Terimleri Sözlüğü

[CSS Ana Sayfaya Dön]

56 K Line

Saniyede 56.000 bit taşıyabilen telefon hattı (leased-line). Bu hızda 1 MB dosya yaklaşık olarak 3 dakikada gelir.

ADN

(Advanced Digital Network) Genellikle 56 Kbp leased-line lar için kullanılır.

Applet

HTML sayfasının içine gömülebilen küçük java programıdır.

Archie

Anonymous FTP site larındaki dosyaları bulmak için kullanılan araç-program.

ARPANet

(Advanced Research Projects Agency Network) 60 ların sonu 70 lerin başında Amerika Savunma Bakanlığı tarafından, olabilecek bir nükleer savaşta ayakta kalabilecek WAN projesi. Internet in oluşmasındaki temel taş.

Backbone

Network üzerindeki temel geçiş yollarını (pathway) oluşturan yüksek hızlı hat ve bağlantılarının oluşturduğu yapı.

Bandwidth

Bir bağlantıdan yollayabileceğiniz bilgi miktarı.

Baud

Genel kullanım olarak bir modemin bir saniyede ne kadar bit alıp verebileceğinin göstergesidir.

BinHex

(BINary HEXadecimal) ASCII olmayan dosyaları ASCII formatına çevirme methodu. E-mail ları sadece ASCII olarak okuyabileceğimiz için bu tür çevirime ihtiyacımız var.

Bit

(Binary DigIT) 2 lik düzendeki basamak sayısı. Yani 1 yada 0. Kompüterize edilebilen en küçük veri birimi.

BITNET

(Because It’s Time NETwork (or Because It’s There NETwork)). Internet’ten ayrı olarak sadece eğitim kurumlarına özel bir network. Internet ile aralarında e-mail alışverişi mevcuttur. Bu nedenle Listserv ler her iki network ün de popüler araçlarındandır.

Bps

(Bits-Per-Second) 2 bağlantı noktası arasında verinin ne kadar hızlı transfer edildiğinin göstergesi. Örneğin bir 28.800 Bps modem saniyede 28.800 bit transfer edebilir.

Browser

Şu anda bu sayfayı okumak için kullanmakta olduğunuz program.

BTW

By the way (Bu arada)- Genellikle online forumlarda kullanılan kısaltma.

Byte

Tek bir karakteri temsil eden Bit kümesi. Genellikle 1 byte 8 bit den oluşur. (Ölçüme bağlı olarak daha fazla da olabilir)

Certificate Authority

SSL bağlantılarda kullanılan Güvenlik Sertifikaları (Security Certificates) nı sağlayan otorite.

CGI

(Common Gateway Interface) - Server daki programların birbirleri ile iletişim kurmalarını ya da diğer programların Web Server ile nasıl iletişim kuracaklarını belirleyen kurallar seti. Genellikle web server dan data yı alan ve bu data ile küçük işlemler yerine getiren (forma yazılan bilgileri e-mail olarak atmak gibi) küçük programlardır.

Cgi-bin

Web Server da CGI dosyalarının bulunduğu dizine verilen genel isim.

Client

Bir server ya da başka bir bilgisayar ile bağlantı kurup veri alış-verişinde bulunulmasını sağlayan yazılım.

Cookie

Internet te en çok kullanılan anlamıyla, Web Server tarafından Web Browser a gönderilen, Browser tarafından save edildikten sonra Server dan yapılan ek istemler sırasında tekrar server a gönderilen bilgidir. Cookie ler login yada registration bilgileri, alişveris kartı vs. gibi bilgileri içerebilirler.

Domain Name

Bir Internet sitesini tanımlayan adres. (www.xxx.com.tr gibi)

Ethernet

LAN daki ağlama (networking) işlemleri için kullanılan oldukça yaygın bir metod. Ortalama hızı yaklaşık olarak 10.000.000 bps dir.

FAQ

(Frequently Asked Questions) Sıkça Sorulan Sorular.

FDDI

(Fiber Distributed Data Interface) Fiber optik kablolar üzerinden veri alışverişi standartı. Ortalama hızı 100.000.000 bps dir

Finger

Diğer Internet Sitelerindeki kullanıcıları tesbit etmek (locate) etmek için kullanılan bir Internet aracı.

Fire Wall

Bir LAN'ı (Local Area Network) güvenlik amacıyla 2 yada daha fazla parçaya bölen yazılım ve donanım kombinasyonudur.

FTP

(File Transfer Protocol) Internet sitelerinden dosya alışverişinde bulunabilmek için kullanılan protokol.

Gateway

Birbirine benzemeyen iki protokol arasında bağlantıyı sağlayan donanım ya da yazılım seti ne Gateway denir.

Hit

Browser tarafında Web Server a yapılan Tek bir isteme hit denir. Örneğin 3 adet resim içeren bir sayfa çağrıldığında 4 adet hit olur. 1 adet sayfa için + 3 adet de içindeki resimler için.

Host

Network üzerinde diğer makinalara servis veren herhangi bir makina.

IMHO

(In My Humble Opinion) online forumlarda kullanılan kısaltma.

Internet

(Büyük I ile başlayan) Bildiğimiz Internet;)

Internet

2 veya daha fazla network ün birleşmesiyle oluşan yapı.

Intranet

Firma içinde bildiğimiz Internet yazılımlarının kullanıldığı sadece firmaya özel network.

IP Number

Internet üzerindeki her bir makinaya ozel, noktalarla birbirinden ayrılan 4 kısımdan oluşan sayı. 195.142.130.1 gibi.

IRC

(Internet Relay Chat) Internet üzerinde çok kullanıcılı sohbet ortamları.

ISDN

(Integrated Services Digital Network) 128.000 bps hızındaki özel telefon hattı. (Normal hatların hızı 56.000 - 64.000 bps dir).

JDK

(Java Development Kit) - Sun Microsystems in java uygulamaları ve applet ler yazmak, test ve debug etmek için geliştirdiği yazılım paketi.

Leased-Line

24 saat, 365 gün açık olan telefon hattı.

Listserv

Kullanıcıların mesaj alışverişinde bulundukları listeler.

Mailing List

Kullanıcının tek bir adrese mesaj göndererek, üye olan kullanıcılara bu mesajın dağılmasını sağlayan mesajlaşma sistemi.

MIME

(Multipurpose Internet Mail Extensions) ASCII olmayan dosyaları standart e-mail e eklemeye yarayan standart. Örneğin yazdığınız bir e-mail içine bir grafik koyabilmenizi sağlayan bir standart. (Bu mail in düzgün okunabilmesi için alıcının programının da MIME standartını destekliyor olması gerekmektedir.

Mirror

Genellikle bir şeyin tam olarak aynısının kopyasının alınmasıdır. Bu bir hard disk, yada ftp site yada web site olabilir.

Modem

(Modulator-DEModulator)ISS lere bağlanmaya yarayan parça.

Mosaic

Mac, Windows, Unix için aynı arayüze sahip ilk WWW Browser.

MUD

(Multi- User Dungeon or Dimension) Genellikle text ortamında kullanıcıların belirli karakterlerin yerine geçerek oynadıkları oyunlar.

MUSE

(Multi-User Simulated Environment) Daha az şiddet içeren bir MUD çeşidi.

Netizen

Internet’i kullanan kişiler için "citizen" den türetilmiş bir isim. (Internet sakini)

Network

Kaynaklarını paylaşmak için birbirine bağlanmış 2 veya daha fazla bilgisayarın oluşturduğu yapı.

Newsgroup

USENET üzerindeki tartışma gruplarına verilen isim:

NIC

(Networked Information Center) - Bir network için bilgilerin tutulduğu birime denir. En meşhuru domain isimlerinin kaydının yapıldığı InterNIC dir. NIC (Network Interface Card) network kartlarına da bu isim verilir.

NNTP

(Network News Transport Protocol) - Sunucu ve istemci tarafından kullanılan USENET postinglerini TCP/IP uzerinden taşımaya yarayan protokole verilen isimdir.

Node

Network e bağlı olan bilgisayar.

Packet Switching

Internet üzerindeki data taşıma metodu. Paket anahtarlamalarda veriler parçalara ayrılır. Bu parçalarda verinin nereden geldiği ve nereye gitmekte olduğu bilgileri vardır. Bu sayede aynı hat üzerinden değişik adreslere giden veriler taşınabilir.

POP

(Point of Presence veya Post Office Protocol) Point of Presence anlamında network un bağlanılabilecek bir noktasının bulunduğu şehir yada lokasyon. Örneğin ISP niz Ankara'dan sonra Istanbul'da bir POP açıyoruz derse, İstanbul'dan Ankara’daki merkeze bağlı olan ve İstanbul'luların dial-up olarak şehiriçi arayarak bağlanabilecekleri bir İstanbul şubesi açıyor demektir. Post Office Protocol anlamında ise Eudora, Pegasus gibi mail programlarının mail alışverişinde kullandıkları protokol anlaşılmaktadır.

Port

Internet’teki anlamı URL adresinin sonunda : ile ayrıldıktan sonra gelen sayıdır. Orneğin Web server lar genellikle 80 numaralı portu kullanırlar. Eğer standart dışı bir port kullanılıyorsa domain isminin sonunda bu numara belirtilir. Örneğin gopher://peg.cwis.uci.edu:7000/ gibi. Normalde standart gopher port u 70 dir. Ama burada standart olmayan bir port kullanıldığı için adresin sonunda bu port belirtilmiştir.

PPP

(Point to Point Protocol) Internet için TCP/IP bağlantısını modem ile kurmak için oldukça sık kullanılan bir protocol.

Router

2 veya daha fazla network arasındaki bağlantıyı sağlayan özel amaçlı bilgisayar. Bu bilgisayar bütün vaktini hangi adresten gelen paketlerin hangi adrese hangi yol üzerinden gideceğini ayarlamakla geçirir.

Security Certificate

SSL protokolü tarafından güvenli bağlantılar için kullanılan bilgiye verilen isimdir. (Güvenlik Sertifikasi) SSl bağlantısının gerçeklesebilmesi için her iki tarafın da geçerli Güvenlik Sertifikasına sahip olması gerekir.

SLIP

(Serial Line Internet Protocol) PPP gibi modem üzerinden Internet e bağlanmak için kullanılan bir protocol. Genellikle UNIX server lara bağlanmak için kullanılır. Artık yerini PPP ye bırakıyor.

SMDS

(Switched Multimegabit Data Service) Çok yüksek data transferleri için geliştirilen bir standart.

Spam (Spamming)

Mesaj listelerini yada USENET i kullanarak istemeyen kullanıcılar da dahil olmak üzere bir mesajı göndermek.

SQL

(Structured Query Language) - Veritabanına sorgulama göndermek için kullanılan özel bir programlama dilidir.

SSL

(Secure Sockets Layer) - Netscape Communicaations tarafından tasarlanan, Internet üzerinden şifrelenmiş, güvenli iletişimi sağlayan protokoldür. SSL çoğunlukla browserlar ile server lar arasındaki iletişimlerde kullanılır. https ile başlayan bir Internet adresinde SSL bağlantısının kullanılacaği anlaşılır. SSL bağlantısındaki her iki tarafın da Güvenlik Sertifikasına (Security Certificate) sahip olması gerekir. Her iki taraf da bilgiyi göndermeden önce şifrelerler. Ve bu şifreyi sadece doğru Güvenlik Sertifikasına sahip olan karşı taraf çözebilir.

T-1

1.544.0 bps hızında leased-line bağlantısı. Bu oldukça yüksek bir hız olmasına rağmen (1 MB yaklaşık olarak 10 saniyede transfer edilir) full-screen, full-motion video için yeterli değildir.

T-3

44.736.0 bps hızındaki leased-line bağlantısı. Bu hız full-screen, full-motion video için gereken daha fazla bir hızdır.

Terminal Server

Özel amaçlı, bir tarafında birçok modem takmak için yerler olan, diğer tarafında da LAN yada host makinası ile bağlantıyı sağlayan bilgisayara verilen isim.

URL

(Uniform Resource Locator) WEB in bir parçası olan bir kaynağın adresini belirtmek için kullanılan standart.

USENET

Dünya çapındaki kullanıcıların birbirleriyle yazışabildikleri 10.000 den fazla tartışma grubunun bulunduğu sistem.

UUENCODE

(UNIX to UNIX Encoding) Binary dosyaları ASCII ye çevirerek Internet üzerinden E-mail sayesinde transferini mümkün kılan çevrim metodu.

WAIS

(Wide Area Information Servers) Networkler arasında çok büyük miktarlarda bilgiyi indeksleyerek aranabilir bir veri tabanı oluşturup bunu kullanıma sunan ticari bir yazılım paketi.

WAN

(Wide Area Network) Sadece bir bina yada kampüsten daha geniş bir alanı kapsayan network. (Küçük boyuttakilere verilen isim LAN -local area network, orta boyuttakilere ise MAN - middle area network'dür.)

SÖZLÜK

      Internet günden güne büyümekte. Tabii her ortamda olduًu gibi Internet ortamnnda kendi içinde bir sِzlüًü var. Ve internete paralel olarak oda günden güne büyümekte. Sitenin bu bِlümünü açmamn nedeni internette dolarken karlaacaًnz baz terimlere yabanc kalmamanz. اünkü bir çok sitede bu terimler kullanlyor ve bunlarn ne anlama geldiًi yazmyor. Tabii bende burada bilgisayar nedir, E-mail nedir türünden eyleri yazmadm. Daha çok tanmlarn baka yerlerde bulamayacaًnz ancak bir çok sitede kullanlan terimleri açkladm. Ha bunlar yeterlimi? Deًil. Tabii zamanla sitenin bu bِlümüde geniliyecek.

Evet aaًda baz terimleri alfabetik olarak sraladm:

ARCHIE : Internet üzerinde FTP dosyalarn aramaya olanak veren bir araç.(Tabii daha ِnce FTP ye bakmanz gerekiyor.)

ASCII : American Standart Code for Information Interchange kelimelerinin ba harflerinden oluuyor. Latin harflerini tanmlamaya yaryan bilgisayar kodlar standardna verilen ad.

BOOKMARK : Sevdiًiniz Web sayfalarn browser'nz kullanarak saklayabilirsiniz.

CGI : Common Gateway Interface kelimelerinin ba harflerinden oluuyor. Web sayfalarn etkileimli yapmak için kullanlan bir interfacedir (yani arabirim). Cgi sayesinde Web'te bir yazlmla baًlant kurulup sonuç Web sayfasna iletilir. ضrnek: web sitelerinde bulunan Ziyaretçi defterleri.

ENCRYPTION : Internet üzerinden gِnderilen bilgilerin hacker (Bkz. HACKER) diye adlandrlan kiiler tarafndan kullanlmasn engellemek için kullanlan ifreleme sistemi.

EXPLOIT : فletim sistemlerin çok kullancl sistemlerde kullanlmaya balamasyla birlikte sistemlerde kullanclarn yetkisi de sِzkonusu olmutur. Kiisel iletim Sistemlerinde (ِrneًin DOS) sistemi ayn anda tek kullanc kullandً için bütün dosyalara eriebilir, okuyabilir vs. Ancak ayn anda pek çok kii tarafndan kullanlan فletim sistemlerinde sistemin bir yِneticisi olmak zorundadr ki bu Novell'de supervisor, Unix ve clone'larnda root,NT'de administrator olarak adlandrlr. فte bu çok kullancl sistemlerde yetkisini artrmak isteyen normal kullanclar sistemde daha yetkili hale gelebilmek için exploit dediًimiz programlar yazmlardr. Exploitler iletim sistemi üzerindeki herhangi bir programn eksikliًinden yararlanarak kullancy daha yetkili hale getirmeye yararlar. Exploitler local ve remote olarak ikiye ayrlr. Local exploitler iletim sisteminin bir kullancsyken uygulanabilir, remote exploitlerde ise sistemin bir kullancs olmanza gerek yoktur. Sistem açklar ve bu açklar kullanmak için yazlm exploitler günden güne artmakta ve her sistem açً için patch'ler yazlmakta.

FTP : File Trasfer Protocol kelimelerinin ba harflerinden oluuyor. Ftp'yi Türkçeye Dosya Tranfer Protokolü olarak çevirebiliriz. Bu protokol sayesinde bir server ve bir bilgisayar arasnda veri alverii saًlanabilir.

HACKER : Bilgisayar sistemlerine izinsiz olarak giren kiilere verilen ad.

HOME PAGE : Bir Web sitesi bir çok sayfadan oluur. Bir sitenin birinci sayfasna ise Home Page denir.

IRC : Internet Relay Chat. Türkçeye sohbet olarak çevirebiliriz. Internet kullanclarnn ayn anda kanal ad verilen yerlerde karlkl yazmasdr.

ISP(ISS) : Internet Service Provider (Internet Servis Saًlayc)

NICK NAME : Takma ad.

POP3 : Post Office Protokol (version 3). Sanrm türkçeye çevirmeye gerek yok. Bir E-Mail accountuna gelen elektronik postalarn toplandً server. Bir E-Mail accountuna sahip kimse maillerini okumak için ِnce maillerini POP3 serverndan indirmek zorundadr.

SEARCH ENGINE : Internet büyük bir alem ve nasl aramanz gerektiًini biliyorsanz aradًnz bulamamanz imkansz. WWW üzerinden aranan bilgiye ulalmasn saًlayan index yazlmlarna search engine denir.

SHAREWARE : Yazlm irketlerinin yazdklar program tantmak amacyla son kullancnn kullanmna bir kstlama ile beraber deneme amacyla sunmasdr. Bu kstlama süresi genelde 30 gündür ve bu sürenin bitiminde yazlm ya satn alnr yada bilgisayardan silinir. (Bkz. CRACK bِlümü)

SNIFF : Bir çoًunuzun bildiًi gibi iki bilgisayar birbirine baًlamada kullanlan en popüler yol ethernet dir. فki bilgisayar arasndaki bilgi alveriini yakalamya ise Sniff denir.

SPOOF : Ksaca spoof ceitli yِntemlerle ve çesitli nedenlerle kullanc IP sinin saklanmasdr. Spoof yaparak kullanlan IP sahtedir.

WEB BROWSER : World Wide Web (WWW) üzerinde dolamaya ve veri transferine olanak veren yazlmlarn genel ad.

ZIP : Dosya sktrma formatdr. Internette yaplan dosya transferinin büyük bir bِlümü zip formatndadr.